Bakit nagbabago ang presyo tuwing Martes: paano itinatakda ang presyo ng gasolina at diesel

Tuwing Lunes, inaabangan ng mga drayber sa buong bansa ang isang numero: gaano gagalaw ang presyo ng gasolina at diesel kinabukasan. Linggo-linggo inaayos ng mga kompanya ng langis ang presyo ayon sa takbo ng merkado ng langis sa mundo; inaanunsiyo ito tuwing Lunes at ipinapatupad tuwing Martes, ayon sa BusinessMirror. Para sa linggo ng Oktubre 6, 2026, hanggang ₱1.93 kada litro lang ang puwedeng itaas ng gasolina at ₱3.30 ng gaas, habang dapat bumaba nang hindi bababa sa ₱1.30 ang diesel. Ipinapaliwanag dito kung saan galing ang mga numerong iyon.

Sino ang nagtatakda ng presyo

Mula sa Oil Deregulation Law ng 1998 (Republic Act 8479), puwedeng mag-angkat ng krudo at gasolina ang kahit sino, at ang mga kompanya ang nagtatakda ng sarili nilang presyo. Taga-bantay ang papel ng Department of Energy: kailangan nitong ilathala araw-araw ang presyo ng krudo sa mundo, sundan ang presyo sa bansa at kumuha ng buwanang ulat sa import at imbentaryo.

May emergency clause ang parehong batas. Sa panahon ng pambansang emergency, puwedeng pansamantalang pangasiwaan o diktahan ng DOE ang operasyon ng mga kompanya ng langis. Ginagamit na ito ngayon. Sa ilalim ng Executive Order 110, na nagdeklara ng pambansang energy emergency noong Marso 2026, ang DOE na mismo ang nag-aanunsiyo ng lingguhang adjustment bilang maximum na dagdag o minimum na rollback, ayon sa Philstar. Sinabi ni Energy Secretary Sharon Garin sa GMA News na ang lingguhang adjustment ang nililimitahan ng DOE, hindi ang presyo mismo.

Saan galing ang numero kada linggo

Batay ang numero ng DOE kada linggo sa limang-araw na average ng Mean of Platts Singapore (MOPS), ang benchmark na presyo ng gasolina sa Asya, kasama ang gastos sa produkto, pagpapadala at galaw ng palitan, ayon sa Philstar. Dahil karamihan ng gasolina ay binibili sa mga regional na merkadong ito, hindi agad umaabot sa gasolinahan ang galaw ng krudo sa mundo: maaaring umabot nang ilang linggo hanggang dalawang buwan, ayon sa Philstar na sumipi sa isang naunang pag-aaral.

Price taker ang Pilipinas, hindi price setter. Mga 98 porsiyento ng krudo nito ay inaangkat mula sa Middle East at iisa lang ang refinery nito, ang sa Petron sa Bataan; karamihan ng refined na gasolina ay galing sa mga refinery sa Asya na gumagamit ng krudo mula sa Gulf, ayon sa Philstar. Marami sa ginagamit ng bansa ay dumarating na tapos nang produkto, ayon sa Rappler.

Ang mga bahagi ng presyo

Tatlong patong ang nasa ibabaw ng halaga ng gasolina mismo.

Excise tax. Mula 2020, nakatakda sa TRAIN law (RA 10963) ang excise na ₱10 kada litro ng gasolina, ₱6 kada litro ng diesel at ₱5 kada litro ng gaas. Dahil nakapirmi ito kada litro, hindi ito tumataas kapag tumataas ang presyo ng langis.

VAT. 12 porsiyento ang value-added tax at kinukuwenta sa kabuuang halaga kasama ang buwis: sinisingil ito sa gastos sa import, excise, pagpapadala, insurance at margin, kaya lumalaki ito kasabay ng presyo. Halimbawa ng BusinessMirror: kung tataas ang diesel mula ₱50 hanggang ₱140 kada litro, tataas ang VAT nito mula ₱6 hanggang ₱16.80.

Ang piso. Dolyar ang ipinambibili ng gasolina. Ipinapakita ng primer ng Bangko Sentral ang epekto: kapag lumakas ang piso, bumababa ang presyo sa piso ng inaangkat na gasolina, at kapag humina, tumataas. Noong unang bahagi ng Setyembre 2026, sinabi ng DOE na ang paghina ng piso nang mga 68 sentimo kontra dolyar, dagdag sa gera sa Iran, ang nagbunga ng pagtaas noong linggong iyon: ₱4.69 sa gasolina, ₱5.18 sa diesel at ₱5.58 sa gaas kada litro, ayon sa BusinessWorld.

Paano umaabot sa tangke mo ang mga pangyayari sa mundo

Bago nagsimula ang gera ng US at Israel laban sa Iran noong Pebrero 28, 2026, mga ₱50 hanggang ₱60 kada litro ang diesel at gasolina, ayon sa Rappler. Kahit nagkaroon ng kasunduan sa Strait of Hormuz, isinama pa rin ng mga trader sa presyo ang panganib, ayon sa Philstar. Rehiyonal ang mga dahilang ibinigay ng DOE para sa adjustment noong Oktubre 6: limitadong supply, kalagayan ng mga refinery at demand sa malalaking bansang konsyumer para sa gasolina, at nagbabagong supply at kalagayan ng pagpapadala para sa diesel.

Ano ang magagawa ng gobyerno

Ang Republic Act 12316, na pinirmahan noong Marso 25, 2026, ay nagpapahintulot sa Pangulo na suspindihin o bawasan ang excise sa gasolina kapag umabot sa $80 kada bariles o higit pa ang average ng Dubai crude sa loob ng isang buwan. Hanggang tatlong buwan ang bawat order, at mawawalan ng bisa ang kapangyarihang ito sa katapusan ng 2028. Sa ngayon, ginamit ito sa LPG at gaas, hindi sa gasolina o diesel: ang pinakahuling suspensiyon, na iniutos noong Setyembre 25, ay muling hindi sumaklaw sa gasolina at diesel, ayon sa Rappler.

Para sa pampublikong sasakyan, nagbibigay ang LTFRB ng ₱12 kada litrong diskuwento sa gasolina sa mga jeep at iba pang PUV at iminungkahing gawing ₱20, na kailangan ng pag-apruba ng Department of Transportation at Malacañang, ayon sa Daily Tribune.

Sundan ang mga numero kada linggo sa aming pahinang Ekonomiya ngayon, na nagpapakita ng presyo ng krudo at ng piso araw-araw.